خاتم کاری چیست؟

خاتم؛ هنر آراستن سطح اشیا با مثلث‌های کوچکی است که تصاویر گوناگون آن به صورت اشکال منظم هندسی طراحی می‌شود. این شکل‌های هندسی را با قراردادن مثلث‌هایی کوچک در کنار هم نقش بندی می‌کنند.

خاتم کاری یکی از ارزنده ترین صنایع دستی ایرانیان می باشد که مهد خلق آن را به استان های اصفهان و شیراز نسبت می دهند. در خاتم کاری یا خاتم سازی از اشکال منظم چند ضلعی در کنار یکدیگر برای ساخت یک اثر چشم نواز استفاده می شود. این صنایع دستی که به عنوان هنر دست بسیار شناخته شده است هم به عنوان سوغات و هم به عنوان هدیه کاربرد دارد.

خاتم کاری روی چوب

خاتم کاری بر روی هر ظرف چوبی یا مسی میتواند انجام شود. ظروف خاتم کاری میتواند هر چیزی باشد. از گلدان، شیرینی خوری و شکلات خوری خاتم گرفته تا جعبه خاتم کاری شده و حتی وسایل بازی مثل تخته نرد خاتم کاری که اتفاقا طرفداران زیادی هم دارد.

در وبسایت اریسا منظور از خاتم کاری، خاتم کاری روی چوب است که در این برگه میتوانید صنایع دستی خاتم کاری را ببیند. خاتم کاری میتواند روی ظروف مسی انجام شود که شما عزیزان میتوانید محصولات خاتم کاری روی مس را در بخش دیگری با عنوان مس و خاتم دنبال کنید.

هنر خاتم کاری مناسب هدیه تبلیغاتی

هدایای تبلیغاتی صنایع دستی:

یکی از کاربردهای اساسی ظروف خاتم کاری در هدیه تبلیغاتی می باشد که توسط سازمان ها و شرکت ها به مهمان داخلی و خارجی و یا حتی به مناسبت های مختلف به کارکنان شرکت ارائه می شود.
صنایع دستی خاتم از آنجا که شناسنامه فرهنگ و تمدن ایران می باشد می تواند گزینه خوبی جهت آشنایی همگان با تمدن ایرانیان باشد که جنبه تبلیغاتی نیز دارد. از جمله هدایای تبلیغاتی سازمانی این هنر میتوان به قاب های خاتم کاری شده، ساعت خاتم، جای قلم خاتم، شکلات خوری خاتم، وسایل میز کار همچون جای دستمال کاغذی و … اشاره نمود.

یکی از دلایل استفاده از صنایع دستی خاتم کاری در هدایای تبلیغاتی این مورد است که به صنف و قشر خاصی تعلق ندارد و هر فرد هنردوست در هر سمت از روابط دیپلماتیک گرفته تا روابط سازمانی می تواند از آن استفاده نماید. خاص بودن این هدیه تبلیغاتی منجر شده است تا در سال های اخیر استفاده از این صنایع دستی رواج بسیار داشته باشد. در ادامه محصولات خاتم کاری صنایع دستی اریسا را مشاهده خواهید کرد.

برای مشاهده سایر صنایع دستی که به عنوان هدایای تبلیغاتی میتوانند مفید باشند، برگه هدایای تبلیغاتی را ببینید. همچنین میتوانید هر زمان با مشاوران اریسا تماس بگیرید. مشاوران ما بر اساس مخاطبین و بودجه ی شما بهترین انتخاب ها را به شما معرفی خواهند کرد.

در مورد خاتم کاری بیشتر بدانید:

کشور ایران دارای گنجینه قوی و با ارزشی از لحاظ فرهنگ، تمدن و هنر است. یکی از هنر های خاص ایران زمین به صنعت خاتم کاری تعلق دارد. این هنر از دید بسیار توریست ها و حتی ایرانیان دارای زیبایی خارق العاده ای می باشد. در این صنایع دستی از چند ضلعی هایی متقارن ( سه ضلعی، پنج ضلعی، هشت ضلعی و …) در کنار یکدیگر استفاده می نمایند تا نظم و ترتیب چینش آنها در کنار یکدیگر یک اثر هنری زیبا را به وجود آورد. یکی از ویژگی های اساسی یک خاتم کار داشتن صبر و حوصله بسیار است زیرا صنایع دستی خاتم کاری به دقت زیادی نیاز دارد. هر اندازه طرح ها ریزتر باشند، میزان مرغوبیت خاتم مذکور بیشتر می باشد.

در فرهنگ نامه فارسی زبانان در خصوص خاتم کاری به اینگونه صحبت شده است: “هنر زیبا سازی اشیا به وسیله مثلث های کوچک”. همچنین به کسی که بر روی چوب به وسیله رنگها، استخوان و … نقشه ایجاد نماید، خاتم کار اطلاق می گردد.

برای آشنایی با خاتم کاری ویدئوی زیر را ببینید.

تاریخچه خاتم کاری:

در مورد زمان پیدایش هنر خاتم هیچ زمان و تاریخ درستی در دست نمی باشد، برخی از افراد زمان پیدایش آن را به دوران حضرت ابراهیم نسبت داده اند. جالب است که بدانید این هنر در قاهره و مصر نیز رواج دارد. مردم مصر با استفاده از استخوان و موزاییک بر روی چوب طرح هایی ایجاد می نمایند و به عنوان خاتم کاری عرضه می دارند. در ایران نیز این هنر قدمت دیرینه ای دارد. مسجد عتیق استان شیراز به طور گسترده ای از این صنایع دستی استفاده نموده است و ظاهر زیبایی به آن بخشیده است. در ایران پیدایش خاتم کاری را به قرن هشتم هجری شمسی نسبت می دهند.

پدر خاتم ایران

ایران دارای خاتم کاران گرانبهایی همچون عبدالخالق گلریز که به ایشان لقب پدر خاتم ایران را نسبت داده اند و یا استاد احمد روحانی می باشد که جز برترین ها در این صنایع دستی می باشند.

خاتم شیراز

در مورد خاتم کاری شیراز همین بس که استاد عبدالعلی گلریز خاتمی، تنها استاد ملسم گل‌پیچ خاتم کشور اهل شیراز بود. استاد ۶۸ ساله خاتم‌کار شیرازی که بیش از ۶۰ سال در عرصه صنعت خاتم‌سازی فعالیت کرد. این استاد از متبحرترین اساتید در پیچیدن گل خاتم محسوب می‌شدند؛ هنری که خاتم شیراز را از سایر خاتم‌ها جدا کرده و اصالت می‌بخشید.

امروزه در جهان، خاتم شیراز به‌ واسطه گره‌ها و گل‌پیچ‌های خاص و دست‌ساز آن، شهرت بسزایی داشته و از ارزش بسیار بالایی برخوردار است.

منبر خاتم کاری مسجد جامع عتیق شیراز

خاتم اصفهان

به راستی که میتوان اصفهان را مهد صنایع دستی ایران دانست. از مجموع ۶۰۲ رشته صنایع دستی شناسایی شده در جهان، ۲۹۹ مورد مربوط به ایران و از این تعداد ۱۹۶ رشته مربوط به استان تاریخی و هنرپرور اصفهان است. خاتم کاری نیز یکی از صنایع دستی اصلی اصفهان بشمار میرود.

آثار تاریخی به جای مانده مانند درهای کاخ‌ها، رحل های قرآن و صندوق‌های مقابر خاتمکاری شده، نشان می‌دهد که این هنر بویژه در عهد صفویه در اصفهان رواج زیادی داشته است.

یک خاتم کاری خوب چه ویژگی هایی دارد ؟

  • صنایع دستی خاتم که امروزه به عنوان هدیه تبلیغاتی در بسیاری از ادارات و مجموعه های دولتی و خصوصی برای مهمانان داخلی و خارجی عرضه می شود می بایست دارای سطح صاف و بدون هرگونه برجستگی و فرورفتگی باشد.
  • چون خاتم کاری به عنوان شناسنامه هنر ایران استفاده می شود می بایست از رنگ و مواد اولیه مرغوب برای تهیه آن استفاده نمود.
  • در خاتم کاری گزینه مهم، مشخص نبودن جای بتونه و ترمیم کاری ها می باشد.
  • برای آنکه صنایع خاتم کاری دارای جلوه زیباتری باشد لذا خاتم کار می بایست به قرینه بودن اشکال بسیار دقت نماید. قرینه بودن سطوح و وجه ها در این هنر بسیار اهمیت دارد.
  • پس از پایان خاتم کاری می بایست این سوغات و هدیه تبلیغاتی را روکش نمود تا در هر گونه شرایط آب و هوایی مقاومت لازم را داشته باشد. پس داشتن روکش مناسب یکی از ویژگی های ظروف خاتم کاری است.
  • هر اندازه از اشکال ریزتر در صنایع دستی خاتم کاری استفاده شود، میزان مرغوبیت آن بیشتر خواهد بود.

عکس زیبا از خاتم کاری

آموزش خاتم کاری

اگر به این هنر علاقه دارید شاید مطالبی که در ادامه میخوانید برای شما مفید باشد.
برای خاتم سازی در گام اول می بایست چوب و زیر ساخت خوبی انتخاب نمود. معمولا برای این صنایع دستی از چوب های آبنوس، تبریزی، شمشاد، عناب و افرا استفاده می شود. برای ایجاد چند ضلعی ها و نقش و نگار بر روی چوب از استخوان حیواناتی چون اسب، گاو، شتر و یا عاج فیل استفاده می شود. استادکاران این صنایع دستی برای ظریف کاری از لاک، صدف و یا سریشم استفاده می نمایند.

چوب مناسب برای خاتم کاری

چوبی که در خاتم کاری از آن استفاده می شود عموما از نوع آبنوس است که از کشور هندوستان وارد ایران شده است. البته به دلیل گرانی این چوب، امروزه از چوب های گردو برای خاتم کاری استفاده می نمایند. امروز برای تهیه این صنایع دستی، چوب گردو را به صورت مثلث های سه گوش برش می زنند و از رنگ های شیمیایی برای ایجاد مثلث های رنگارنگ استفاده می نمایند. باید در نظر داشت که برای ایجاد طرح های مختلف به همراه رنگ های مختلف می بایست از چوب های مختلف استفاده نمود. به طور مثال چوب شمشاد دارای ذات زرد رنگی است و عموما در شمال کشور رشد می نماید و یا چوب تبریزی بسیار سفید رنگ است و عموما برای پشت کار استفاده می شود.

در مورد خاتم کاری بیشتر بدانید

کاربرد استخوان در خاتم کاری

برای طرح های ریز روی خاتم کاری از استخوان استفاده می شود. یکی از استخوان های پر مصرف، استخوان شتر است که دارای رنگ سفید می باشد. پس از جدا نمودن استخوان شتر، آن را با آهک تمیز کرده و سپس از آن در کنار فلز و چوب در خاتم کاری استفاده می نمایند. باید دقت نمود که ضخامت این لایه های استخوانی تا حدی کم می باشد که گاها با چشم غیر مسلح تشخیص آنها بسیار سخت است.

کاربرد مفتول فلزی در خاتم کاری

در ظروف خاتم کاری شده برای ایجاد رنگ زرد عموما از مفتول های فلزی استفاده می شود. البته هنوز در خاتم های درجه یک از رگه های طلا نیز استفاده می شود اما به دلیل گران تمام شدن خروجی، امروزه گرایش به سمت مفتول های فلزی براق می باشد. برای تهیه رنگ زرد بیشتر مفتول های برنجی مورد استفاده قرار میگیرد.

چسباندن خاتم

پس از تهیه خاتم ها، جهت چسباندن آن بر روی چوب از سریشم استفاده می شود. سریشم یک نوع چسب گیاهی است که تنها در زمان استفاده می بایست آن را گرم نمود. استحکام این چسب بسیار بالا است و برای چسباندن استخوان ها می تواند مفید واقع گردد. البته در گذشته معمولا از صمغ درختان استفاده می شد که این مورد گاها به دلیل رنگ تیره می توانست از ظرافت کار بکاهد.

مراحل ساخت خاتم کاری

روکش خاتم کاری

یکی از کارهای مهم در صنایع دستی خاتم، کاوری است که پس از اتمام خاتم کاری می بایست انجام داد. روکش این مورد تا حدی باید قوی و یکدست باشد که از ورود هرگونه رطوبت به سطح خاتم جلوگیری نماید. رطوبت می تواند سریع اجزای خاتم کاری را از یکدیگر تفکیک نموده و خراب نماید.

روکش عالی روی خاتم اعلا

مراحل تولید یک خاتم:

در ابتدا شی مد نظر که قرار است بر روی آن خاتم کاری انجام شود را به خوبی سمباده می زنند تا سطح صاف و صیقلی داشته باشد. سپس طرح مربوطه توسط استاد کار طراحی می گردد. در مرحله بعد می بایست استخوان هایی که به صورت ظریف به شکل چند ضلعی برش داده شده اند بر روی طرح با استفاده از سریشم چسبانده شوند. پس از چسب زدن چند ضلعی های این صنایع دستی به وسیله نخ آنها را محکم می نمایند. در انتهای خشک شدن چسب، نخ را باز نموده و با سمباده سطح خاتم کاری شده را صیقلی می نمایند. می توان از مفتول های فلزی برای اضلاع چند وجهی استفاده نمود تا دید و ظاهر بهتری داشته باشند. در مرحله آخر لازم است تا سطح خاتم کاری به دقت روکش شود تا از ورود هرگونه رطوبت اجتناب گردد. جالب است در نظر داشته باشید که مجموعه خاتم کاری بیش از ۴۰۰ مرحله دارد و سالیان زیادی نیاز می باشد تا یک کارآموز بتواند به عنوان استاد کار در این عرصه وارد گردد.

آموزش ساخت خاتم

روش های نگهداری از صنایع دستی خاتم کاری:

عموما وسایلی که خاتم کاری شده اند، دارای روکش قوی هستند ولیکن برای طول عمر بیشتر آنها پیشنهاد می شود تا از تمیز نمودن آنها با پارچه مرطوب خودداری شود. همچنین از قرار دادن مستقیم آنها در مقابل گرما، نور و رطوبت می بایست جلوگیری نمود. این صنایع دستی در مقابل مواد شیمیایی تمیز کننده می تواند استقامت خود را از دست دهد لذا پیشنهاد می شود برای تمیز نمودن آن از دستمال های خشک استفاده کرد.

از برخورد وسایل تیز با سطح این صنایع دستی می بایست تا حد امکان جلوگیری نمود زیرا از بین رفتن روکش خاتم کار، عمر آن را کاهش می دهد.

جعبه جواهرات خاتم کاری